The Odyssey en de techniek van IMAX-film: 610 kilometer negatief door een nieuwe camera

Film · Camera's · Formaten The Odyssey en de techniek van IMAX-film: 610 kilometer negatief door een gloednieuwe camera Christopher Nolan draaide zijn Homerus-verfilming als eerste speelfilm ooit volledig op IMAX-film. Daarvoor moest IMAX een compleet nieuwe camera bouwen, en moest de crew met spiegels werken om acteurs elkaar te laten aankijken. Een verhaal over 65 millimeter negatief, drie minuten per magazijn en 41 bioscopen op de hele wereld. 15/65 · 1.43:1 · 24 fps Een IMAX 15/70mm filmprojector. Wereldwijd staan er nog maar enkele tientallen die The Odyssey kunnen draaien zoals hij is opgenomen. Afbeelding: geni via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 The Odyssey ging op 6 juli 2026 in premiere in Londen en draait sinds 17 juli in de bioscoop. De film duurt 173 minuten, kostte ongeveer 250 miljoen dollar en had met 124,5 miljoen dollar in Noord-Amerika en 264,1 miljoen wereldwijd het beste openingsweekend uit Nolans carriere. Inmiddels staat de teller ruim boven de 900 miljoen dollar. Interessanter dan die cijfers is hoe de film gemaakt is. The Odyssey is de eerste speelfilm die van begin tot eind is opgenomen met IMAX-filmcamera's. Niet gedeeltelijk, zoals bij The Dark Knight, Interstellar, Dunkirk en Oppenheimer, maar elke shot. Dat klinkt als een detail voor liefhebbers, maar het was technisch tot voor kort simpelweg onmogelijk. 2 mln voetnegatief verbruikt, ruim 610 kilometer film 3 minmaximale opnameduur per filmmagazijn 41bioscopen wereldwijd die de 70mm-versie kunnen tonen 01Waarom IMAX-film zo groot is Gewone bioscoopfilm is 35 millimeter breed en loopt verticaal door de camera, met vier perforatiegaatjes per beeldje. IMAX draait dat om. De film is 65 millimeter breed, loopt horizontaal, en elk beeldje beslaat vijftien perforaties. Vandaar de aanduiding 15/65 voor het negatief en 15/70 voor de afdruk, die iets breder is omdat er geluidsspoor bij komt. Het gevolg: een beeldje dat ongeveer tien keer zo groot is als een standaard 35mm-beeldje. Meer oppervlak betekent meer detail, minder zichtbare korrel en een zachtere overgang van licht naar donker. Hoeveel megapixels dat is, blijft een discussie zonder eind, omdat film geen pixels heeft. Schattingen lopen uiteen van rond de 12K tot ver daarboven. Wat wel vaststaat is dat er geen digitale bioscoopcamera bestaat die dit oppervlak evenaart. Daar komt de beeldverhouding bij. IMAX-film is bijna vierkant, 1.43:1, terwijl een normale blockbuster in 2.39:1 wordt vertoond en de digitale IMAX-zalen op 1.90:1 zitten. In een echte IMAX-filmzaal groeit het beeld dus vooral in de hoogte, tot vloer en plafond. 2.39:1 · gangbaar breedbeeld 1.90:1 · digitale IMAX 1.43:1 · IMAX 70mm film Dezelfde breedte, heel andere hoogte. Dat verschil is precies waar het bij Nolan om draait. 02De Keighley: een camera die speciaal voor deze film is gebouwd De reden dat niemand eerder een hele speelfilm op IMAX-film schoot, is prozaisch: de camera's waren te zwaar, te log en veel te luid. De oudere modellen, de MSM 9802 en de MKIV, klonken volgens crews als een grasmaaier. Dat kun je gebruiken voor een luchtgevecht of een explosie, maar niet voor twee acteurs die zachtjes met elkaar praten. Nolan loste dat in eerdere films op door dialoogscenes op gewone 65mm of 35mm te draaien en alleen de spektakelshots op IMAX. Voor The Odyssey vroeg hij IMAX simpelweg of ze het probleem konden oplossen. Het antwoord is de IMAX Keighley, genoemd naar het stadje in West Yorkshire waar het camerateam van IMAX zit. Het is geen opgepoetste versie van het oude model maar een herontwerp vanaf nul, waarbij alleen het beproefde filmtransportmechanisme is behouden. Formaat15 perforaties per beeldje op 65mm negatief, 24 beelden per seconde Filmsnelheidongeveer 5,6 voet film per seconde, goed voor 360 perforaties per seconde Behuizingmeerlaags carbonvezel, fors lichter dan de vorige generatie Zoekernieuwe optische zoeker, ontworpen door Panavision Monitoring5-inch kleuren-lcd met camerastatus plus een 4K video-tap Verbindingenwifi, bluetooth en gigabit ethernet Magazijndrie minuten film per magazijn Geluidstil genoeg voor bruikbaar directgeluid, met een blimp voor extra demping Dat laatste punt is de doorbraak. Voor het eerst kon een 15/65-camera dialoog opnemen met bruikbaar directgeluid, in plaats van alles achteraf te moeten nasynchroniseren. Cameraman Hoyte van Hoytema kon met een blimp om de camera tot op dertig centimeter van een fluisterende acteur filmen en toch bruikbaar geluid opnemen. Dat opent een deel van het vak dat op dit formaat altijd gesloten was: intieme close-ups met echte performance. Een IMAX-filmcamera van de vorige generatie in het veld. Aan de omvang zie je meteen waarom een blimp eromheen bouwen het apparaat onhandelbaar maakte. Afbeelding: Malcolm Ludgate/ESO via Wikimedia Commons, CC BY 4.0 03De spiegeltruc De blimp loste het geluid op, maar creeerde een nieuw probleem. Met die geluiddempende kist eromheen werd het geheel zo groot dat het niet meer tussen twee acteurs paste. En als de camera op de plek staat waar de tegenspeler hoort te staan, kijkt een acteur in een close-up dus naar een apparaat in plaats van naar een gezicht. De oplossing was verrassend ouderwets: spiegels. De crew zette spiegels zo neer dat een acteur die recht in de lens keek, in werkelijkheid de weerspiegeling van zijn tegenspeler zag. Zo bleef de blikrichting kloppen en bleef het spel tussen twee mensen intact. Het effect werkte naadloos. Ik was zo gefocust op Annie's ogen dat ik me alleen herinner dat ze recht voor me stond, maar ik speelde tegen de spiegel. Het werkte echt heel goed. Matt Damon, die Odysseus speelt, tegen Collider Verder werkte de productie zo praktisch mogelijk. De reuzen uit het verhaal zijn grotendeels opgelost met geforceerd perspectief, draadwerk en ratchets, mechanische trekmechanismen waarmee je een acteur met een ruk door het beeld kunt laten vliegen. Dat is dezelfde filosofie als bij Interstellar en Oppenheimer: liever iets bouwen dat de camera echt ziet, dan het achteraf toevoegen. Odysseus en Polyphemus, geschilderd door Arnold Bocklin in 1896. Precies het soort schaalverschil waar een filmploeg geforceerd perspectief voor nodig heeft. Afbeelding: Arnold Bocklin via Wikimedia Commons, publiek domein 04Drie minuten per magazijn, en wat dat doet met een filmset Film loopt met 5,6 voet per seconde door de Keighley. Een magazijn is daarmee na ongeveer drie minuten leeg. Op een digitale set draait de camera desnoods een half uur door; hier moet elke take passen binnen drie minuten, inclusief aanloop. Wat er per take gebeurt Laden in het donkerMagazijnen worden lichtdicht geladen door de tweede cameraassistent. Een fout betekent een verbrande rol. Rekenen voor je draaitDe crew weet exact hoeveel voet er nog in zit. Bij een scene van tweeenhalve minuut is er geen ruimte voor een valse start. Geen directe controleJe ziet het beeld pas als het lab het heeft ontwikkeld. De video-tap laat kadrering en scherpte zien, niet de daadwerkelijke belichting van het negatief. Wisselen en doorNa drie minuten gaat het magazijn eraf en een nieuw erop. Dat ritme bepaalt de hele dag op de set. Naar het labAl het materiaal ging naar FotoKem in Burbank, waar het werd ontwikkeld en gescand voor de montage. In totaal is er ruim twee miljoen voet negatief doorheen gegaan, dik 610 kilometer film. De opnamen liepen van 25 februari tot 5 augustus 2025, 91 draaidagen, met locaties in Marokko, Griekenland, Italie, Schotland, IJsland, de Westelijke Sahara, Malta en op het terrein van Universal in Los Angeles. Ait Benhaddou in Marokko, een van de locaties. Voor een camera die 1.43:1 filmt is een landschap met verticale opbouw ideaal. Afbeelding: Petar Milosevic via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 Voidokilia bij Pylos, in de Peloponnesos. In de Odyssee is dit de streek van koning Nestor, en het is ook echt een van de draailocaties geweest. Afbeelding: Fotis Bougas via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 05Nabewerking zonder computer voor de kleur Bij vrijwel elke moderne film wordt het beeld gescand, digitaal gemonteerd en digitaal gekleurd, waarna er een digitale versie de zaal in gaat. Nolan doet het anders. Het materiaal werd wel gescand voor de montage, maar de uiteindelijke film is met de hand op negatief gemonteerd, en de kleurcorrectie ging fotochemisch: met kleurfilters op een lichttafel, precies zoals dat vijftig jaar geleden ook gebeurde. Dat is geen nostalgie om de nostalgie. Zodra je een digitale tussenstap toevoegt, wordt de resolutie van je eindresultaat bepaald door die scan. Blijf je in het fotochemische domein, dan gaat de afdruk rechtstreeks terug op het originele negatief en behoud je alles wat de camera heeft vastgelegd. Het kost meer tijd, het is minder flexibel, en je kunt niet even een shot digitaal bijwerken. Dat is precies de bedoeling. Zo reist een 70mm-kopie: in metalen kisten, rol voor rol. Een complete IMAX-kopie van een lange film weegt honderden kilo's. Afbeelding: Leo Enticknap via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 06Het probleem aan de andere kant: 41 zalen Een film opnemen op 15/70 is een ding. Hem zo vertonen is een ander verhaal. Wereldwijd staan er ruim 1.800 zalen met de naam IMAX op de gevel, maar het overgrote deel daarvan draait digitaal. Voor The Odyssey waren er 41 locaties met een echte 15/70-filmprojector, waarvan 25 in de Verenigde Staten. Dat is minder dan tweeeneenhalf procent van alle IMAX-zalen. Ter vergelijking: bij Oppenheimer in 2023 waren het er ongeveer 30. De schaarste is fysiek. Zo'n projector wordt niet in serie gebouwd, en IMAX heeft dit jaar publiekelijk moeten toegeven dat het er niet genoeg kan maken om aan de vraag te voldoen. Nederland heeft geen enkele 15/70-filmprojector, dus wie de film hier ziet, ziet een digitale versie. En dat merk je aan de kaartverkoop. Voor sommige zalen gingen kaarten al in juli 2025 in de verkoop, een jaar voor de premiere, en die waren binnen no time weg. In het openingsweekend was 70mm goed voor vijf procent van alle verkochte kaarten, met een gemiddelde prijs van bijna 22,50 dollar. Alle premium formaten samen waren goed voor 45 procent. Eind juli werd de 70mm-run verlengd tot in september omdat voorstellingen weken vooruit uitverkocht bleven. Er zit ook een logistieke kant aan. Een IMAX-kopie is geen doosje met een harde schijf maar tientallen rollen film die per kist worden vervoerd en ter plekke aan elkaar worden gezet. De kopie van Oppenheimer was ongeveer achttien kilometer lang en woog rond de 270 kilo. Met 173 minuten zit The Odyssey in dezelfde categorie. Elke voorstelling is handwerk van een operateur die het vak nog kent. 07Nolans lange weg naar honderd procent IMAX 2008The Dark Knight bevat als eerste speelfilm sequenties die op IMAX-film zijn opgenomen. 2014Interstellar gebruikt IMAX voor een groot deel van de film, inclusief ruimtebeelden. 2017Dunkirk gaat nog een stap verder en draait het overgrote deel op groot formaat. 2023Voor Oppenheimer laat Nolan samen met Kodak en FotoKem zwart-wit IMAX-negatief ontwikkelen dat nog niet bestond. 2025Andere makers volgen: Ryan Coogler filmt Sinners deels met IMAX-camera's en Ultra Panavision 70. 2026The Odyssey wordt de eerste speelfilm die volledig op IMAX-film staat, dankzij de nieuwe Keighley-camera. Christopher Nolan, die sinds 2008 elke film een stukje verder op groot formaat opnam. Afbeelding: Sammyjankis888 via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 08Is film nu beter dan digitaal? Eerlijk antwoord: het hangt ervan af wat je wilt. Een nuchtere afweging. Wat IMAX-film wint Oppervlak. Geen digitale sensor komt in de buurt van een 15/65-beeldje. Dat zie je vooral in wijde shots met veel detail. Geen compressie. Het negatief is de opname. Er zit geen codec, geen ruisonderdrukking en geen sensorpatroon tussen. De hele hoogte. 1.43:1 vult een zaal op een manier die 2.39:1 niet kan. Houdbaarheid. Goed bewaard negatief is over honderd jaar nog leesbaar. Van een digitaal archief is dat maar de vraag. Wat het kost Drie minuten per magazijn, en dus een strak keurslijf voor lange takes en improvisatie. Geen directe controle op de set. Je vertrouwt op je lichtmeter en op het lab. Gewicht en geluid, ook met de nieuwe camera. Een blimp blijft een kist. Nauwelijks zalen die het kunnen tonen zoals het bedoeld is. Geld. Filmstock, ontwikkelen, scannen en kopieen zijn een aanzienlijke post op een budget van 250 miljoen dollar. Voor een kleinere productie is dit domweg onbereikbaar. De eerlijke conclusie is dat dit geen algemeen bruikbaar alternatief is voor digitaal filmen, en dat ook nooit zal worden. Het is een extreem formaat dat overeind blijft omdat een handvol makers de kaartverkoop heeft om het te betalen, en omdat er publiek is dat er expliciet voor reist. Ulysses and the Sirens, Herbert James Draper, rond 1910. Het verhaal is bijna drieduizend jaar oud en wordt nu verteld met de grootste beelddrager die de filmindustrie kent. Afbeelding: Herbert James Draper via Wikimedia Commons, publiek domein 09Wat dit betekent voor de rest Het aardige is dat deze film een stuk gereedschap heeft achtergelaten. De Keighley bestaat nu, en hij is stiller, lichter en veel praktischer dan alles wat IMAX daarvoor had. Dat betekent dat de volgende regisseur die dit wil, niet meer hoeft te kiezen tussen groot formaat en bruikbaar geluid. Ryan Coogler liet met Sinners in 2025 al zien dat de belangstelling breder is dan een enkele naam. Tegelijk laat The Odyssey pijnlijk scherp zien waar de bottleneck zit. Niet in de camera, niet in het lab, maar in de zaal. Er zijn simpelweg te weinig projectoren, en die bouw je niet even bij. Zolang dat zo blijft, is de mooiste versie van deze film iets waar de meeste mensen voor moeten reizen. Dat maakt het uiteindelijk een merkwaardig hedendaags verhaal. Een van de duurste producties van dit jaar draait op een techniek uit de jaren zeventig, opgenomen met een camera die speciaal opnieuw is uitgevonden, en gaat over een man die twintig jaar over de terugreis doet. Die ironie zal Nolan niet ontgaan zijn. Bronnen Wikipedia, The Odyssey (2026 film): productie, locaties, filmverbruik en nabewerking CineD, How Christopher Nolan Shot The Odyssey Entirely on IMAX Film: Inside the New Keighley Camera PetaPixel, IMAX Reveals New Large-Format Film Camera That Filmed The Odyssey The Credits, The Clever Mirror Trick That Helped Christopher Nolan Film The Odyssey Entirely in IMAX The Credits, CinemaCon 2026: Nolan Unveils Epic The Odyssey Footage, Shot Entirely in IMAX Variety, The Odyssey Box Office: Nolan Film Stuns in Opening Weekend Axios, Only 25 U.S. theaters can show The Odyssey in IMAX 70mm CNBC, The Odyssey extends stay in 70mm IMAX theaters as shows sell out weeks in advance AV Interactive, IMAX can't build enough 15/70mm projectors for Odyssey PetaPixel, The Oppenheimer 70mm film reel weighs 600 pounds and is 11 miles long RedShark News, What it takes to show Sinners in IMAX 70mm

The Odyssey en de techniek van IMAX-film: 610 kilometer negatief door een nieuwe camera

Reacties 0

Meer tech artikelen

AI bouwt AI: Claude leidt nu een kwart van het onderzoek bij Anthropic

Switch 2 haalt de achterstand in: VRR komt eindelijk naar de tv

Apple vouwt open: de iPhone Duo en een lineup zonder instapmodel