Dertig jaar FIFA: van 16-bit naar HyperMotion, en wat er nu nog komt

Gaming · Engines · Geschiedenis Dertig jaar FIFA: van 16-bit naar HyperMotion Het begon in 1993 met schuin van bovenaf gefilmde poppetjes op een Mega Drive en groeide uit tot de best verkopende sportgamereeks ooit. Inmiddels heet hij niet eens meer FIFA. Een rondgang langs de techniek, de menumuziek die generaties uit hun hoofd kennen, en wat er nu nog in het vat zit. 1993 325 MLN+ VERKOCHT 2026 Waar het begon. FIFA International Soccer verscheen op 15 december 1993 voor de Mega Drive, met ports naar onder meer SNES, Amiga en MS-DOS. Afbeelding: Evan-Amos via Wikimedia Commons, publiek domein Er zijn maar weinig gamereeksen waar je een generatie mee kunt dateren. Noem een jaartal en een voetbalfan noemt een menuscherm, een commentaarzin of een liedje dat hij nooit meer uit zijn hoofd kreeg. Sinds 15 december 1993 verschijnt er vrijwel elk jaar een nieuwe editie, en de reeks staat inmiddels op ruim 325 miljoen verkochte exemplaren. Ondertussen is er van alles veranderd. De naam FIFA verdween in 2023 van de doos, de motor eronder is drie keer vervangen, en op 4 augustus 2026, vier dagen geleden dus, werd uitgever EA voor 55 miljard dollar van de beurs gehaald door een consortium onder leiding van het Saoedische staatsfonds PIF. Tijd voor een overzicht. 93 START 1993 FIFA International Soccer, isometrisch beeld, alleen landenteams en verzonnen spelersnamen 96 3D Virtual Stadium FIFA 96 is de eerste met realtime 3D, en met echte spelersnamen dankzij FIFPro 24 RESET EA Sports FC Vanaf 2023 zonder de naam FIFA, en zonder dat het de verkoop iets deed 011993 tot 1995: poppetjes en een schuine camera De eerste FIFA werd gemaakt door EA Canada en verscheen op de Mega Drive. Wat je zag was een isometrisch veld, dus schuin van bovenaf, met sprites in plaats van 3D-modellen. Er waren alleen landenteams, en de spelers heetten niet zoals in het echt. EA had de licentie van de FIFA, de wereldvoetbalbond, maar niet die van de spelersvakbond. Technisch was de grote truc het geluid. FIFA International Soccer had gesampled publiek dat reageerde op wat er gebeurde, plus commentaar met scheldende spelers en een menigte die je hoorde ademen. Op een console met een paar honderd kilobyte aan geheugen was dat een keuze: geluid koste ruimte die je ook aan animatie had kunnen geven. Het is achteraf precies de keuze die de serie definieerde. FIFA voelde als tv-voetbal, en dat was nieuw. 021995 tot 1999: het echte 3D en de eerste soundtrack FIFA 96 introduceerde Virtual Stadium: voor het eerst een veld en spelers die in realtime in 3D werden getekend, met een camera die je vrij kon draaien. In hetzelfde jaar kwam de FIFPro-licentie erbij, waardoor spelers eindelijk hun echte naam kregen. Die twee dingen samen zijn de fundering van alles wat daarna kwam. FIFA 97 voegde polygonale spelers toe die met motion capture waren vastgelegd, plus een zaalvoetbalmodus. En toen kwam de editie die het culturele omslagpunt werd. FIFA: Road to World Cup 98 was de eerste met een echte gelicenseerde soundtrack. Het spel opende met Song 2 van Blur, en daarmee veranderde er iets fundamenteels: een voetbalgame was niet langer alleen een sportsimulatie maar een plek waar je muziek ontdekte. 03De menumuziek: het best beluisterde radiostation van de jaren nul Hier zit de sleutel tot waarom deze reeks zoveel nostalgie oproept. Je speelt een wedstrijd van tien minuten, maar daarvoor en daarna zit je in menu's. Ploegen kiezen, opstelling schuiven, transfers doen, spelers zoeken. Al die tijd loopt de soundtrack door. In de praktijk hoorde je die nummers vaker dan op de radio, en altijd op momenten dat je ontspannen was. Dat is hoe een liedje aan een jeugd vastgroeit. 1997Song 2Blur, in FIFA: Road to World Cup 98, de allereerste gelicenseerde soundtrack in de reeks 1998The Rockafeller SkankFatboy Slim, in FIFA 99, misschien wel het meest herkenbare FIFA-menuliedje ooit 1999It's Only UsRobbie Williams, in FIFA 2000 2000BodyrockMoby, in FIFA 2001 200119-2000Gorillaz, in FIFA Football 2002 2006FIFA ThemePaul Oakenfold, geschreven voor FIFA 07 Fatboy Slim. The Rockafeller Skank is voor een hele generatie onlosmakelijk verbonden met het hoofdmenu van FIFA 99. Afbeelding: "daniel m" via Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0 Damon Albarn staat twee keer in dit lijstje: met Blur in 1997 en met Gorillaz in 2001. Afbeelding: Bill Ebbesen via Wikimedia Commons, CC BY 3.0 Vanaf FIFA 2003 kreeg dat systeem een naam: EA Trax, een samengestelde afspeellijst van dertig tot veertig nummers per editie, met veel ruimte voor bands die nog nergens stonden. Dat werd een echte lanceerbaan. Kasabian, Kings of Leon, Madeon en Jungle worden regelmatig genoemd als artiesten die er een flinke duw van kregen. Voor een opkomende band was een plek op de FIFA-soundtrack jarenlang waardevoller dan een singlerelease. Robbie Williams leverde met It's Only Us de openingstrack van FIFA 2000. Afbeelding: th0rstenhell via Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0 En het Nederlandse geluid. Vanaf FIFA 05 kreeg de reeks Nederlands commentaar, met Evert ten Napel en Youri Mulder. Die twee zijn bijna vijftien jaar lang het geluid van FIFA in Nederland geweest, compleet met uitspraken die nog steeds op verjaardagen worden nagedaan. Vanaf de editie van najaar 2019 namen Sierd de Vos en Jeroen Grueter het over. 042000 tot 2008: schietbalk, online en Be a Pro FIFA 2001 bracht de schietbalk, waarmee je kracht opbouwde in plaats van simpelweg op een knop te drukken, en de eerste online mogelijkheden op pc. Het klinkt klein, maar het verschoof de reeks van arcadegame naar iets waarin techniek van de speler zelf uitmaakte. In de jaren daarna groeide vooral de inhoud: meer competities, meer stadions, betere AI. FIFA 08 introduceerde Be a Pro, waarin je maar een enkele speler bestuurt in plaats van het hele elftal. Dat is de kiem van wat later Player Career en Pro Clubs zou worden, en het paste bij een bredere verschuiving: de speler wilde niet alleen een wedstrijd winnen, hij wilde iemand zijn in de game. 052009: Ultimate Team verandert de hele industrie Het belangrijkste dat FIFA de gamewereld heeft gegeven, is geen techniek maar een verdienmodel. In 2009 verscheen Ultimate Team, eerst als betaalde uitbreiding voor FIFA 09 op PS3 en Xbox 360. Je bouwt een elftal uit kaarten, die je verdient of koopt in pakjes met een willekeurige inhoud, en je kunt ze verhandelen op een spelersmarkt. Het werd de grootste geldmachine in de reeks. Schattingen zetten de omzet uit Ultimate Team rond 2021 op ongeveer 1,6 miljard dollar per jaar, vele malen meer dan wat de gameverkoop zelf oplevert. Dat verklaart ook waarom er elk jaar een nieuwe editie komt: de game is de toegangspoort, de kaartenmarkt is het product. BelgieVerbod op de pakjes met willekeurige inhoud binnen Ultimate Team NederlandDe Kansspelautoriteit legde EA in oktober 2019 een last onder dwangsom op tot 10 miljoen euro. Op 9 maart 2022 vernietigde de Raad van State dat besluit: de pakjes zijn geen kansspel waarvoor een vergunning nodig is OostenrijkEen rechtbank oordeelde in 2023 dat de pakjes onder de gokwetgeving vallen en dat kopers hun geld terug moesten krijgen Verenigd KoninkrijkDe regering besloot in 2022 om loot boxes niet als gokken te reguleren De Nederlandse zaak is juridisch de interessantste. De Raad van State keek niet naar of het verslavend is, maar naar de vraag of een pakje op zichzelf een spel is. Het antwoord was nee: de pakjes zijn onderdeel van een voetbalgame waarin vaardigheid centraal staat, en dus geen zelfstandig kansspel. Daarmee bleef Ultimate Team in Nederland gewoon bestaan, terwijl het even leek alsof het eruit moest. 06De motoren: Ignite, Frostbite en HyperMotion Onder de motorkap is de reeks drie keer flink verbouwd. Drie generaties techniek FIFA 14, IgniteGebouwd voor de toen nieuwe PS4 en Xbox One. Meer rekenkracht voor publiek, spelers die hun gewicht verplaatsen en een bal die zich natuurkundig gedraagt in plaats van langs een animatiepad. FIFA 17, FrostbiteDe overstap naar de engine van Battlefield. Dat leverde vooral licht, materialen en gezichten op die er filmisch uitzagen, en maakte verhaalmodus The Journey mogelijk. Het maakte de codebasis ook complex, want Frostbite is ontworpen voor schietspellen, niet voor sport. FIFA 22, HyperMotionElf tegen elf wedstrijden vastleggen met pakken vol sensoren, in plaats van losse bewegingen in een studio. De animatie komt niet langer uit een bibliotheek maar uit echte wedstrijdsituaties. FC 24, HyperMotionVDe nieuwste stap gebruikt volumetrische data uit meer dan 180 echte topwedstrijden, opgenomen met camerabanken rond het stadion. Een machine-learningmodel leert daaruit hoe echte spelers bewegen en vult de gaten op. EA spreekt over ruim 1200 verschillende loopstijlen. Die laatste stap is technisch de meest opvallende, omdat er geen mensen meer in een motion-capturepak hoeven. De bron is gewoon televisiebeeld van echte wedstrijden, omgezet naar driedimensionale data. Het is dezelfde beweging die je in de filmwereld ziet, waar fotogrammetrie en volumetrische opname de studio langzaam vervangen. 07De scheiding: waarom de naam FIFA verdween Op 10 mei 2022 maakten EA en de FIFA bekend dat hun samenwerking van bijna dertig jaar zou eindigen. FIFA 23 werd de laatste game met die naam. In september 2023 verscheen EA Sports FC 24. De kern van het conflict is simpel als je kijkt naar wat de FIFA eigenlijk leverde. De bond bezit de naam FIFA en het WK. De clubs, de competities, de stadions en vooral de spelers zitten in heel andere licenties: FIFPro voor de spelers, en aparte contracten met de Premier League, LaLiga, de UEFA Champions League en honderden clubs. Die had EA allemaal zelf al. Toen de FIFA fors meer geld wilde en bovendien de vrijheid om de naam ook aan anderen te verkopen, koos EA ervoor om alleen het woord op de doos op te geven. Het hoofdkantoor van de FIFA in Zurich. Afbeelding: albinfo via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 EA in Redwood City. Sinds 4 augustus 2026 is het bedrijf niet langer beursgenoteerd. Afbeelding: King of Hearts via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 De naam op de doos bleek het minst waardevolle onderdeel van de licentie. Alles waar spelers echt voor kwamen, van Haaland tot het Camp Nou, zat er niet in. De uitkomst van drie jaar EA Sports FC in een zin En de cijfers geven EA gelijk. FC 26, uitgekomen op 26 september 2025, verkocht in ongeveer twee weken tien miljoen exemplaren en stond eind oktober op twaalf miljoen. Dat is ruwweg anderhalf keer zo snel als FC 25. De recensies waren bovendien beter: 84 op Metacritic voor de PS5-versie tegenover 76 voor de voorganger. 08Wat de FIFA zelf is gaan doen De bond zit sindsdien niet stil, maar kiest bewust niet voor een frontale aanval. In plaats van een eigen simulatie te bouwen, wat jaren en honderden miljoenen zou kosten, verkoopt de FIFA haar naam nu aan meerdere partijen tegelijk. FIFA Rivals, een gratis arcade-achtige mobiele game gemaakt met Mythical Games, met de volledige officiele licentie. FIFA World Cup 2026, een toegankelijke voetbalsimulatie van Delphi Interactive die op 11 juni 2026 exclusief op Netflix verscheen, precies bij de start van het toernooi. FIFA Heroes, sinds 24 juni 2026 wereldwijd beschikbaar. Een vijf tegen vijf arcadegame met wedstrijden van twee minuten, mobiel eerst, met console- en pc-versies in het vooruitzicht. Binnen een week stond de teller op een miljoen downloads, al waren de recensies wisselend: leuk voor tussendoor, maar geen serieuze concurrent voor EA. Football Manager 26 kreeg de officiele WK-licentie, waarmee de bond ook in de simulatiehoek zichtbaar blijft zonder zelf iets te bouwen. Het is een strategie met hagel in plaats van met een kogel. Slim, want mobiel is goedkoop en snel, en de FIFA hoeft geen game van zeventig euro te verdedigen. Maar het levert ook geen opvolger op van wat mensen dertig jaar lang FIFA noemden. Kylian Mbappe tijdens het WK van 2026. Hij was jarenlang het gezicht van de reeks en siert samen met Jude Bellingham ook de aankondiging van FC 27. Afbeelding: Bryan Berlin via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 09Wat er nu in het vat zit EA Sports FC 27 is op 23 juli 2026 aangekondigd en verschijnt wereldwijd op 25 september 2026, met vervroegde toegang vanaf 18 september voor de duurdere edities. De twee grootste beloftes: een sociale hub genaamd The Grounds waar je vrienden treft en samen dingen doet, en gameplay die minder door de computer wordt gestuurd. Minder automatische verdedigingsacties, handmatiger verdedigen, slimmere loopacties en een hernieuwd systeem voor corners. Dat laatste is een reactie op jarenlange kritiek: de reeks nam steeds meer beslissingen voor je over, waardoor het gevoel ontstond dat je eerder een wedstrijd bestuurde dan speelde. Of het echt anders voelt, weten we pas eind september. De grotere vraag zit een verdieping hoger. Sinds 4 augustus 2026 is EA in handen van een consortium van PIF, Silver Lake en Affinity Partners, met PIF als eigenaar van ruim 93 procent. Het is de grootste leveraged buyout ooit, wat betekent dat een flink deel van de 55 miljard dollar met geleend geld is betaald. Zulke schulden moeten worden terugbetaald, en de meest voorspelbare geldstroom binnen EA is precies die ene: Ultimate Team. Waar je op zou moeten letten. Niet op de graphics van FC 27, maar op wat er met de pakjes gebeurt. Wordt de kaartenmarkt agressiever, of juist voorzichtiger nu Europese toezichthouders opnieuw naar loot boxes kijken? Dat bepaalt de komende jaren meer over hoe deze games voelen dan welke engine er onder zit. 10Tijdlijn 15 december 1993FIFA International Soccer verschijnt op de Mega Drive. 1995FIFA 96 brengt realtime 3D en, via FIFPro, echte spelersnamen. 1997Road to World Cup 98 opent met Song 2 van Blur, de eerste gelicenseerde soundtrack. 2000FIFA 2001 introduceert de schietbalk en online spelen op pc. 2004Vanaf FIFA 05 klinkt er Nederlands commentaar van Evert ten Napel en Youri Mulder. 2009Ultimate Team verschijnt als uitbreiding op FIFA 09 en wordt het verdienmodel van de reeks. 2013FIFA 14 stapt over op de Ignite-engine voor de nieuwe consolegeneratie. 2016FIFA 17 verhuist naar Frostbite. 2021FIFA 22 introduceert HyperMotion met opnames van complete wedstrijden. 10 mei 2022EA en de FIFA kondigen aan dat de samenwerking eindigt. 2023FIFA 23 is de laatste onder die naam, EA Sports FC 24 volgt in september. juni 2026De FIFA komt met eigen games: een WK-titel op Netflix en FIFA Heroes. 4 augustus 2026De overname van EA door PIF, Silver Lake en Affinity Partners is rond. 25 september 2026EA Sports FC 27 verschijnt. 11Wat er overblijft Wat deze reeks zo hardnekkig maakt, is niet de simulatie. Er zijn periodes geweest waarin Pro Evolution Soccer aantoonbaar beter voetbal liet zien, en toch verkocht FIFA meer. Het verschil zat in alles eromheen: de licenties, de sfeer van een tv-uitzending, de menu's, het commentaar en die muziek. Precies daarom kon de naam verdwijnen zonder dat het uitmaakte. Wat mensen bedoelen als ze FIFA zeggen, is niet de bond en niet het logo. Het is het gevoel van een zaterdagmiddag, een tweede controller, en een liedje dat je al twintig jaar niet meer bewust hebt opgezet maar nog steeds woord voor woord kunt meezingen. Bronnen Wikipedia, FIFA (video game series): releases, mijlpalen, verkoopcijfers en soundtracks Wikipedia, FIFA Ultimate Team: introductie, omzet en juridische procedures Raad van State, uitspraak 202005769/1/A3 over de loot boxes in FIFA EA Sports, Pitch Notes over HyperMotionV en Frostbite EA, persbericht over de lancering van EA Sports FC 27 op 25 september Wikipedia, EA Sports FC 26: verkoopcijfers en ontvangst CNBC, Saudi PIF and Affinity finalize 55 billion dollar EA deal Wikipedia, Leveraged buyout of Electronic Arts VGC, FIFA World Cup 2026 game launches on Netflix Wikipedia, FIFA Heroes SportsPro, de post-EA gamestrategie van de FIFA Omroep Gelderland, Evert ten Napel niet langer te horen in FIFA

Dertig jaar FIFA: van 16-bit naar HyperMotion, en wat er nu nog komt

Reacties 0

Meer tech artikelen

AI bouwt AI: Claude leidt nu een kwart van het onderzoek bij Anthropic

Switch 2 haalt de achterstand in: VRR komt eindelijk naar de tv

Apple vouwt open: de iPhone Duo en een lineup zonder instapmodel